De Britse tabloid Daily Mail is een goddeloze komedie waar nieuws entertainment is, en entertainment nieuws. Ellelange koppen met uitroeptekens, vraagtekens, ‘scare quotes’ en woorden in kapitalen schreeuwen je tegemoet. In een schier eindeloze column op rechts, de bikinikaravaan. Beroemdheden van elk allooi, liefst op een jacht of warm strand maar het eigen zwembad of desnoods de bad- of slaapkamer zijn ook goed genoeg, als het maar vrouwenvlees is wat de pot schaft. Allerhande geweld belandt direct onder de header, liefst met GIFs die meteen beginnen af te spelen zodra je de website opent: de nog smeulende resten van een passagiersvliegtuig in een verwoeste buitenwijk van Karachi (één overlevende, die op een brancard wordt afgevoerd), de helikopter van Kobe Bryant op zijn noodlottige vlucht (geen overlevenden), een fatale kettingbotsing op de snelweg, mannen die met machetes, pistolen of vuisten zwaaien, scholieren die elkaar afrossen, en de hartverscheurende beelden van half verbrande koala’s die aan het Australische inferno proberen te ontsnappen. De negen cirkels van de hel, maar dan zonder de artistieke hand van Bosch of Dante.
Op 25 mei open ik toch weer de website, en sta oog in oog met een moordenaar in flagrante delicto. Secondenlang kijk ik naar de verkrampte, verongelijkte grimas van de Amerikaanse agent Derek Chauvin, die met de zonnebril nonchalant geparkeerd in het gemillimeterde haar en de hand merkwaardig diep in de broekzak gestoken, zijn volle gewicht laat rusten op de nek van een zwarte man, die half achter en onder de dienstauto ligt. Van deze 47-jarige George Floyd is alleen een kaal hoofd en een blote schouder te zien. I Can’t Breathe staat er in koeienletters onder. Even later is hij dood.
Ik kan het niet aanzien en klik snel door naar The New York Times om erachter te komen wat er aan de hand is. Maar het beeld laat me niet los, en via Google Image Search bekijk ik een screenshot. Hierop staart Derek Chauvin verbeten voor zich uit, langs de camera heen, in de volle wetenschap dat hij gefilmd wordt. Het mobiele telefoontje is van de 17-jarig Afro-Amerikaanse Darnella Frazier, die door haar advocaat ‘de Rosa Parks’ van haar generatie genoemd wordt, naar de vermaarde burgerrechtenactiviste die in 1955 weigerde haar plaats in de bus af te staan aan een witte vrouw en daarmee het symbool werd van het verzet tegen segregatie.
Chauvin houdt zich niet alleen doof voor de ontzetting, groeiende wanhoop en woede van de omstanders, maar ook voor de bezorgde woorden van de twee rekruten onder zijn hoede. Hij blijft met zijn volle gewicht de luchtpijp van Floyd dichtdrukken, tot drie minuten nadat de man zijn laatste adem had uitgeblazen. Het doet vermoeden dat deze agent niet alleen een sadist is, maar ook een exhibitionist. Hij kickt erop het publiek te laten zien dat hij, net 1 meter 79 en een ‘softie’ volgens zijn vrouw, een boom van een zwarte kerel de baas kan. Negentien jaar in het blauw leidde tot zeker zeventien klachten, en in de nachtclub waar hij bijverdiende in de beveiliging stond hij bekend als een opgefokt baasje, vooral tegenover de zwarte bezoekers tijdens urban nights. En wie werkte er nog meer bij diezelfde nachtclub? Juist. George Floyd, bijna twee meter lang, atletisch gebouwd en even populair bij de bezoekers als bij het personeel.
De Ku Klux Klan maakte groot vertoon van lynchpartijen en ging schaamteloos op de foto met hun van de bomen bungelde slachtoffers. ‘Strange Fruit’ in Billie Holidays bloedstollende lamentatie. Tijdens de middeleeuwen liep voor een beetje heksenverbranding de hele stad uit. In sommige Islamitische landen stenigen bloeddorstige zeloten ook nu nog overspelplegers ten overstaan van een joelende menigte. Deze spektakels zijn niet alleen bedoeld om het slachtoffer te martelen en te vernederen, maar ook om het publiek in zekere zin medeplichtig te maken en zo het moorden te legitimeren.
De bewegende beelden van een feitelijke moord pontificaal op de voorpagina plaatsen om het publiek (inclusief minderjarigen) ongevraagd, onaangekondigd en zonder enige context of inleiding er getuige van te maken is een typische Daily Mail praktijk. De laatste, mensonterende minuten van een machteloze man gereduceerd tot ordinaire geweldsporno. Keihard bewijs van geweldpleging kan helpen bij publieke bewustwording, maar niets wijst erop dat de Daily Mail-lezer zich bij de demonstranten van Black Live Matters hebben gevoegd. Integendeel, onder de artikelen over de demonstraties klonk het in koor: ALL LIVES MATTER. Die uitspraak is bedoeld – bewust of onbewust – om de boodschap van de BLM-beweging onschadelijk te maken.
foto: Amber Kok
Black Lives Matter is, welbeschouwd, een vorm van ‘positieve discriminatie.’ Het stelt de levens van zwarte mensen centraal, omdat zij op unieke wijze te maken hebben met discriminatie en geweld, zaken die zich uiteraard niet beperken tot de politie. Racisme is – net als seksisme en misogynie – diep in de cultuur ingekankerd en blijkt moeilijk te corrigeren. Ook het Nederlandse beleid van positieve discriminatie in de jaren negentig was bedoeld als een correctie op de historisch verankerde bevoorrechting van (witte) mannen. En ook toen was de reactie vaak ontkenning. Een bataljon briesende smaakmakers die ‘kwaliteit’ hoog in het vaandel had, legde uit dat vrouwen (en minderheden) domweg niet ambitieus, weerbaar, mondig of capabel genoeg waren. Het ontbrak ze, zeg maar, aan kwaliteit. De impliciete boodschap van dit soort reacties: er bestaat geen systemische discriminatie, het ligt aan vrouwen en minderheden zelf.
Dit soort sofisterij werd altijd al ingezet tegen de zwarte bevolking in de Verenigde Staten, met name door het Republikeinse smaldeel. Een van de vele dieptepunten vormde de publicatie van The Bell Curve (1994), een pseudowetenschappelijk betoog met de impliciete boodschap dat zwarte mensen gewoon minder intelligent zijn. Het is bitterzoete ironie dat na acht jaar met de briljante, wereldwijd gerespecteerde Barack Obama er nu een ongure projectontwikkelaar, derderangs televisiester en zich suf tweetende blaaskaak die amper kan lezen, met de aandachtspanne van een fruitvlieg, het bevattingsvermogen van een cavia en de empathie van een pitbull als gelegenheidsrepublikein in het Witte Huis resideert. Kwaliteit, jawel. Trump schreeuwde om het hardst dat hij dat zou leveren. Only the best people!
Black Lives Matter wil een einde maken aan de barre realiteit dat zwarte levens er nog altijd minder toe doen. De moord op George Floyd resoneert met een lange geschiedenis van lynchings, afranselingen, uitbuiting, uitsluiting en (massale) opsluiting. Het weerwoord ‘All Lives Matter’ bagatelliseert deze voortdurende discriminatie en marginalisering en is net zoals het gezever over ‘kwaliteit’ een simpel trucje om de status quo te handhaven. Niet alleen de Daily Mail lezer bezondigt zich hieraan, maar ook vicepresident Mike Pence. Het is inmiddels niet meer dan achterhoedegepruttel. Een meerderheid van de Amerikanen steunt nu de BLM-beweging en de roep om hervormingen, en er is – beter laat dan nooit – kamerbreed een discussie losgebarsten.
Semira Dallali, 2020
